.

بذر اشنان خالص

0/0

نام علمی اشنان: Seidlitzia rosmarinus

نام هاي مترادف اشنان: Salsola rosmarinus - Salsola schweinfurthii - Seidlitzia lanigera
نام هاي فارسي اشنان: 
اشنون - اشنوم- اشنيان- زالك- گازران- جاقون - شوره- شوك احمر- علفه شوره- گل چاه - قاقله- حاشك – حرض – لاتا - خرء العصافير – شورا - شوراگ – رندوك – قلي – زالك – رندو – غاسول – نروند – اشنون – اشنيان - غاسول رومي – چوغان – آذربويه - بلار بلال - اشلون - اشلونك

پراکنش اشنان: در منطقه ایرانوتورانی – در مناطق بیابانی و خشک ، در اصفهان در مناطق بیایانی خور و بیابانک ، کاشان و نائین ، خراسان ، در اطراف کویر در انجیر ، مرو دشت و هرات هم می روید.
اکولوژي : در مناطق بیابانی و خشک ، با بارندگی ۵۰ تا ۱۰۰ میلی متر . در م ناطق شور هم پراکنش دارد.
موارد استفاده گیاه اشنان: گیاه بعنوان قلیا استفاده می شود و مصارف پاك کنندگی و در مواردي مصارف داروئی دارد. در صابون پزي هم استفاده می شود. 
موارد استفاده بذر  اشنان: بعنوان تکثیر گیاه استفاده می شود.
رنگ اشنان: رنگ بذر از کرم سیر تا قهوه اي روشن و گاهی سیاه رنگ دیده می شود.
نوع میوه بذري اشنان: اوتریکول (میوه انبانی) تو سري خورده (پرس شده) 
مشخصات دیگر اشنان: بذر داراي زنده مانی پائین است و باید براي نگهداري در دماي ۰ تا ۱۰ نگهداري شود تا تبادل رطوبتی نداشته باشد. 
براي نگهداري بذر در شرایط انباري و در سطح زیاد بهتر است بذر از پریانت ها جدا شود و در زمان استفاده بوجاري شود . ضمناً پریانت ها یا بالها تاثیري در جوانه زنی ندارد بلکه براي جذب آب و نگهداري آب تا حدودي مفید هستند ولی براي بذر پاشی بدلیل سبک بودن بذر بهتر است بالها جدا شود.

گياه شناسي اشنان: 
درختچه اي شورپسند و مقاوم به خشكي است كه در اغلب در نواحي شور و قليايي، بيابان ها و شوره زارهاي دشت كوير به عنوان گونه اي بومي و سازگار رويش داشته و ايجاد اجتماعات يكدست و وسيعي را مي نمايد. اشنان درختچه اي پايا، چند ساله و متعلق به خانواده اسفناجيان

تكثير اشنیان : 
تكثير اين درختچه توسط بذر و در اغلب مواقع بذر پاشي در هنگام ريزش هاي جوي با موفقيت همراه بوده است.

زمان گل دهي آن، اوايل شهريور ماه و مهر ماه بوده و زمان رسيدن بذور نيز در آبان ماه است. در هنگام رسيدن، ميوه در قاعده خشك و كاغذين مي شود، بنابراين بهترين زمان جمع آوري بذر، آبان تا آذر مي باشد. شود، بنابراين بهترين زمان جمع آوري بذر، آبان تا آذر مي باشد.
اشنان خاك هاي شور و قليايي را (حتي تا شوري بالاي ۴۰ ميلي موس) به راحتي تحمل كرده و در خاك هاي نيمه عميق تا عميق، همراه با ميزان شوري متفاوت و حتي در تشكيلات مارني (بيابان خطب شكن) نيز مي تواند رشد و نمود كند. قدرت جذب فوق العاده زياد املاح قليايي مانند تركيبات كربنات سديم و پتاسيم را دارا است اين درختچه از لحاظ حفاظت خاك، مخصوصاً در نواحي شور و قليايي، نقش تعيين كننده اي ايفا مي كند.

برای تکثیر اشنان بهترین روش استفاده از بذر است. بذور اشنان دارای بال های سفید یا کرم رنگ می باشند که برای جابجایی و تکثیر گیاه و استفاده از رطوبت زمین بسیار مفید است اما معمولاً برای کاشت در خزانه یا کشت مستقیم مایلند که بال ها زدوده شود. لذا وزن هزاردانه بذر خالص۱/۵تا۲/۱ گرم است. قوه نامیه ۹۵درصد و ویگور آن ۳۰ تا ۴۰ درصد می باشد. در شرایط آزمایشگاه برای جوانه زنی دمای ۲۰ تا ۲۵ درجه و رطوبت ۶۰ تا ۷۰ درصد کافی است. معمولاٌ گلدان های پلاستیکی را آماده نموده و در داخل هر گلدان ۲  الی ۳ بذر می اندازند و روی آنرا با ۳  تا ۵ میلی متر خاک یا ماسه می پوشانند.  اما نگهداری بذر بیش از ۱ تا ۱/۵  سال امکان پذیر نیست .

 

میزان بذر برای هر هکتار ۲ کیلو می باشد و فاصله کشت نباید کمتر از ۴ متر در نظر گرفته شود. روش دیگر تکثیر گیاه کشت بذر و پرورش نهال های گلدانی این گیاه است. در این روش در بهمن یا اسفند در گلدانهای پلاستیکی که از ماسه بادی و رس کاشته می شود. بذور کشت شده بتدریج با گرم شدن هوا ظرف مدت ۵ روز سبز می شوند. آبیاری در بهار ۲۵ روزه و تابستان ۲۰ روز باشد تا نشاءها درپاییز قابل انتقال به عرصه های مورد نظرباشد.

 

 

فنولوژي اشنیان: 
نتايج حاصله از بررسي مراحل رشد و نمو گياه اشنيان نشان داد كه با افزايش درجه حرارت در فصل بهار (اوايل فروردين ماه ) بذور اشنيان كه از سال هاي قبل بر روي زمين ريخته و مدفون شده اند، جوانه زده و رشد رويشي خود را آغاز مي كنند، همزمان رشد رويشي گياه از ساقه هاي سال قبل در بوته هاي دائمي نيز شروع مي گردد .

معمولاً رشد رويشي در حوزه مورد مطالعه تا اواخر مرداد ماه ادامه مي يابد، در اوايل شهريور ماه و با نزول درجه حرارت، رشد زايشي گياه آغاز و تا اوايل آبان ماه فرآيند رشد زايشي تكميل مي گردد، در آبان ماه هر سال ميوه و بذر گياه كامل شده و پس از رسيدن و بلوغ فيزيولوژيكي در فواصل ماه هاي آذر تا دي ماه،بذور ريزش نموده و يا جمع آوري مي گردد، هم زمان با ريزش بذر، فعاليت هاي گياه متوقف شده و تا بهار سال آينده گياه به خواب زمستانه فرو مي رود. بررسي هاي تكميلي در خصوص زادآوري،تجديد حيات طبيعي گياه نشان مي دهد كه زادآوري طبيعي صرفاً در مسيل ها و آبراهه ها صورت گرفته و اين موضوع بيانگر آن است كه در چنين مناطقي به دليل آب شوئي بيشتر خاك، غلظت املاح پايين رفته و با افزايش رطوبت،شرايط و بستر مناسبي براي جوانه زني بذر و رشد گياهچه فراهم مي گردد .

بهره برداري اشنیان : 
بهره برداري اشنيان به اين صورت است كه از اواخر مرداد ماه كه گياه رشد رويشي خود را گذرانده و وارد مرحله زايشي شده است و تقريباً اندام هاي هوائي به رشد كامل خود رسيده اند، روستائيان و حاشيه نشينان كوير در اشنيان زارها حضور يافته و از قسمت هاي هوائي بوته هائي كه قطر تاج پوشش آن بيش از ۵۰ سانتيمتر مربع بوده (سن بيش از ۴ سال) و قابل بهره برداري شناخته شده از ناحيه طوقه ( ۱۰ سانتيمتري بالاي سطح خاك يا يقه گياه ) بهره برداري مي كنند. كل مدت بهره برداري ۴۵ روز از اواخر مرداد به بعد مي باشد .

كلياب محصولي از گياه اشنیان:
كلياب به مواد قليايي و توده هاي خاكستر حاصل از سوزاندن اندام هاي هواي برخي از گياهان شورپسند مانند
اشنان، آنابازيس و تعدادي از گونه هاي علف شور كه به صورت تخته سنگ هايي بي شكل هستند، گفته مي شود كلياب برگرفته از نام قليا و اغلب به رنگ قهوه اي تيره و شبيه به سنگ هاي آذرين است . چنانچه كلياب در محل مرطوب قرار گيرد به واسطه جذب آب توسط مواد جاذب رطوبت و مواد قليايي،سطح توده خاكستر را پوشش سفيد رنگي فرا مي گيرد كه اصطلاحاً كلياب شورزده گفته مي شود. در اثر حل شدن مواد قليايي در آب،آب به رنگ سبز ملايم در مي آيد. براي استفاده از تركيبات قليايي كلياب در مركز صنعتي، ابتدا توده هاي بي شكل كلياب را پودر نموده و بعد درون آب مي ريزند تا سطح تماس خاكستر با آب زيادتر شود. مرغوبيت كلياب به تند و تيز بودن بوي حاصل از تماس چند قطره آب بر روي كلياب دارد و چنانچه بوي شبيه زرنيخ استشمام شد، نشان دهنده مرغوبيت بالاي كلياب است .

ميزان توليد كلياب
براساس تحقيقات انجام شده پيرامون ميزان توليد كلياب به طور متوسط به ازاي هر متر مربع تاج پوشش گياه اشنان بسته به نوع بوته و سن گياه (شادابي و طراوت آن) معمولاً بين ۹۰ تا ۱۸۰ گرم كلياب استحصال مي گردد. به عبارت ديگر از هر هكتار از رويشگاه هاي اشنان معمولاً بين ۲۵ تا ۵۰ كيلو گرم كلياب استحصال مي گردد. اين ماده صنعتي در مراكز صنعتي از جمله صابون سازي، سفالگري، شيشه سازي، شستشوي نخ هاي ابريشم و تيزآبي كردن برخي از مواد خشكبار (مانند آلوچه و كشمش) مورد استفاده قرار مي گرفته است.
به واسطه وفور مواد شيميايي،امروزه كمتر از كلياب جهت امور صنعتي استفاده مي گردد. با اين وجود در برخي از مراكز صنعتي به سبب عدم جايگزيني مواد شيميايي مانند مركز ابريشم كشي، هنوز از اين ماده استفاده مي گردد. تا دو دهه قبل از پودر شاخه و برگ هاي اشنان به عنوان ماده پاك كننده جهت شستشوي البسه و پارچه هاي نخي به طور سنتي استفاده مي شده است. بالا بودن هزينه هاي كارگري جهت پودر كردن كلياب و حل كردن پودر در آب يكي از موانع اصلي و مهمي به شمار مي رود كه امروزه كمتر از كلياب استفاده شود. با اين حال هنوز در كارگاه هاي ابريشم كشي جهت عمل آوري نخ هاي ابريشم و تميز كردن كلاف هاي نخ از پودر خاكستر، كلياب استفاده مي شود. در اثر جوشاندن نخ ها در پاتيل هاي آب جوش حاوي مواد كليابي، كيفيت رنگ پذيري نخ ها بالا رفته و مرحله تثبيت رنگ در مراحل رنگرزي براق انجام مي گيرد.

نحوه بهره برداري از گياه اشنان و تهيه كلياب
15 سانتي متر ) به يقه گياه، مورد هرس قرار - ابتدا توسط بيل يا داسِ تيز، شاخه هاي بوته را از فاصله نزديك ( 10 مي دهند. به اين شكل كه شاخه هاي آب دار و سنگين را با پا يا بيل مي خوابانند و به علت ترد بودن شاخه ها مي شكند و با بيل قطع مي كنند. سپس شاخه هاي قطع شده را در اطراف بوته جمع آوري مي كنند. سپس به مدت دو روز به حال خود گذاشته تا برگ هاي آب دار قسمتي از آب خود را از دست بدهد. پس از طي شدن مدت مذكور بوته ها به علت از دست دادن آب خود، ظاهر چروكيده به خود مي گيرند. به وسيله چنگك بوته ها را جمع آوري و كپه مي نمايند و با وسايل نقليه به يك نقطه كه معمولاً در مركز بوته هاي كنده شده است، حمل و جهت سوزاندن آماده مي كنند. سپس گودالي به عمق ۱۰ تا ۱۵ سانتي متر و به قطر ۲ تا ۳ متر (بسته به مقدار و حجم بوته) حفر مي نمايند و مقداري از بوته ها ي كنده شده را داخل گودال ريخته و آتش مي زنند. به طوري كه از كيلومترها دود ديده مي شود . علت ايجاد دود سفيد رنگ و غليظ اين است كه بر اثر ريختن مداوم شاخه و برگ ها سوختن ناقص صورت مي گيرد. در اثر سوزاندن گياه تقريباً تمام مواد آلي موجود در گياه سوخته و تنها مواد معدني به صورت مايعي سيال به درون گودال جاري مي شود و پس از سرد شدن به كلياب تبديل مي شوند . پس از سوزاندن گياه اشنيان مواد مذاب حاصله در همان چاله حفر گرديده، سرد شده كه چنين به نظر مي رسد داراي مقداري مواد زائد (در نتيجه كاهش خلوص شغار) باشد كه اگر شغار مذاب به وسيله كانالي به چاله اي ديگر هدايت شود به علت عدم آغشتگي مواد زائد به آن از خلوص بيشتري برخوردار خواهد بود.

ماده به دست آمده از سوزاندن گياه شبيه به سنگ خارا به رنگ قهوه اي متمايل به سياه تا خاكستري بوده كه به جهت داشتن خواص قليايي كه دارد در صنايع صابون سازي و تيزآبي كردن انگور جهت تهيه كشمش قلمي به ويژه در تاكستان هاي شهرستان كاشمر مورد استفاده قرار مي گيرد، لازم به ذكر است كه در قديم روستائيان از گياه اشنيان مستقيما جهت شستشوي لباس استفاده مي كرده اند. نكته قابل ذكر اين كه هر كوره بيش از يك بار قابل مصرف و استفاده نمي باشد .